La azeno de Buridano

Ĝi estas filozofia alegorio : „Azeno staras inter du same grandaj kaj same proksimaj fojnonstakoj. Finfine li malsatmortas, ĉar li ne povas decidi sin, kiun li unue manĝu. La rolo de la filozofio kaj la interpretado de la azeno de Buridano estas kontraŭdira. La alegorio en la verkoj de Johano Buridano (14-a jarcento) ne troveblas. Sed Buridano demandas en sia skribo pri la „Nikomaĥa etiko“ de Aristotelo : „Ĉu la volo, elmetita al du tute identaj alternativoj kapablus preferi unu alternativon al la alia ?“

Buridano respondas la demandon rifuze kaj emfazas sian konvinkon per la ekzemplo pri migranto je vojkurbiĝo kaj velisto, kiuj eniĝis en mardanĝeron kaj kiuj devas decidi, ĉu ili jes aŭ ne delasu sian ŝarĝon. Nuntempe oni supozas, ke la kontraŭloj de Buridano lanĉis la supran alegorion pri la azeno por moki la opinion de Buridano, por okulfrape montri ties absurdecon.

Simila tekstparto troviĝas en la komento de Buridano pri De Caelo de Aristotelo, en kiu Buridano skribas pri hundo, kiu ne povas decidi sin pri unu el du nutraĵaj fontoj. Tiu teksto de Aristotelo temas interalie pri hararplektaĵo, kiu spite al forta tirado de ambaŭ flankoj ne diŝiriĝas kaj pri viro, kiu devas morti starante, ĉar li estas same malsata kaj same soifa, kaj ne povas decidi sin, kion fari unue, ĉu trinki ĉu manĝi.

Do, la azeno de Buridano estas nur moka komento de komento pri komento, sed tamen tre interesa alegorio. (HGK)